Czy w dobie deregulacji przepisów warto nadal korzystać z usług pilotów wycieczek z licencją?

Wprowadzona w styczniu 2014 roku liberalizacja sektora usług turystycznych wywołała niemałe zamieszanie. Zwolnienie z obowiązkowych kursów, formalnych egzaminów i posiadania licencji pilotów wycieczek i przewodników turystycznych sprawiło, że w zawodzie tym dziś zarobić może praktycznie każdy. Czy jednak jest tak istotnie? Czy zniesienie wydawania państwowych uprawnień do wykonywania zawodu podważa sens zatrudniania pilotów z licencją?
Pilot wycieczek oraz przewodnik turystyczny - zdaniem wielu młodych ludzi jedne z najpiękniejszych zawodów świata. Liczba chętnych do pracy sprawia jednak, że na osoby pragnące spełniać się w tym zawodzie czeka wiele prób na niezwykle konkurencyjnym rynku. Co liczy się w pracy pilota w czasach rosnących wymagań ze strony zarówno organizatorów jak i turystów? Czy tylko teoretyczna wiedza zdobyta dzięki licznym książkowym przewodnikom czy może umiejętne połączenie teorii z doświadczeniem wynikającym z odbytych podróży?

Do czego potrzebny jest kurs?

Jednym z argumentów przemawiających za tym, by uwolnić zawód pilota wycieczek i przewodnika turystycznego od obowiązku zdobywania specjalistycznego wykształcenia w branży było zmniejszenie kosztów wejścia (czasowych i finansowych), a co za tym idzie zwiększenie konkurencyjności świadczeniodawców. Od wejścia w życie deregulacji w dostępie do zawodu miał nastąpić istotny wzrost osób podejmujących pracę w branży turystycznej. Czy jednak taka dogodność nie odbije się na ogólnej jakości wykonywanych usług? Wiele osób twierdzi, że tak (i często są to osoby od lat związane z turystyką). Znawcy tematu podkreślają, że kurs przygotowujący do pracy i kończący się egzaminem ma na celu w sposób kompleksowy przygotować chętnych do wykonywania zawodu pilota wycieczek czy przewodnika turystycznego. Życie pokazuje jednak, że prawdziwą wiedzę zdobywa się w praktyce, a teoria (zwłaszcza w polskim systemie oświatowym, kładącym nacisk na encyklopedyczność) jest często niepotrzebnym dodatkiem.

Pilotaż wycieczek: rzetelne informacje czy improwizacja

W powszechnym przekonaniu zarówno pilot wycieczek jak i przewodnik turystyczny powinni być skarbnicą wiedzy. Choć młodzi ludzie, pragnący dorobić jako przewodnicy wycieczek, mogą mieć dużą wiedzę o miejscu, o którym opowiadają turystom, znać kontekst historyczny i kulturowy, to jednak właśnie ta dowolność, tj. możliwość podjęcia pracy pilota czy przewodnika przez każdego chętnego rodzi ryzyko, że zostanie nim osoba zupełnie do tego nieprzygotowana. Niekompetentni przewodnicy lub piloci wycieczek to z kolei duże ryzyko wzrostu niezadowolenia wśród turystów w grupie

Samo ukończenie kursu pilota i po zdanym egzaminie zdobycie licencji do wykonywania zawodu nie oznacza, że ktoś automatycznie jest dobrym pilotem. Piloci wycieczek z licencją, ale bez doświadczenia wciąż będą mieć trudności ze zdobyciem zleceń. Owszem, teoretyczna wiedza zdobyta w trakcie kursu może być bardzo pomocna w zmierzeniu się z realiami życia w tym zawodzie, ale śmiem twierdzić, że przede wszystkim osobiste predyspozycje kandydata oraz umiejętność dzielenia się wiedzą w atrakcyjny dla słuchaczy sposób są kluczem do sukcesu w zawodzie, a tego kursy pilotów w Polsce nie mogły nauczyć.

Wiedza pilota wycieczek

W pracy pilota wycieczek bardzo przydatna jest wiedza: pilot powinien znać choćby w zarysie kulturę, zwyczaje, historię i tradycje kulinarne danego kraju/regionu. Do tego przydatna będzie różnorodna literatura, nie tylko kupowana w Polsce, ale i również w innych krajach. Ze swojego doświadczenia wiem, że spora część przewodników pisanych przez polskich autorów zawiera poważne błędy merytoryczne, powielane z każdym nowym wydaniem (z litości nie będę tu wymieniać publikacji). Z drugiej strony bardzo cenię autorów przewodników, którzy osobiście zadają sobie trud sprawdzenia każdej, nawet najmniejszej drobnostki. Tacy autorzy piszą przykładowo (nie jest to kryptoreklama, a moje doświadczenie) dla wydawnictwa Rewasz z podwarszawskiego Piastowa. Tutaj z całym szacunkiem mogę podkreślić ogrom pracy pana Grzegorza Rąkowskiego, którego praca powinna być wzorem dla innych autorów.
Stałe przeglądanie informacji w Internecie jest również pomocne i w obecnych czasach nawet obowiązkowe dla kogoś, kto chciałby ciągle podnosić swoje kwalifikacje. Jeśli do tego dodamy częste podróże do kraju/regionu, do którego pilotujemy, to dopiero wtedy osiągamy minimum wiedzy pilockiej, potrzebnej do wykonywania pracy.

Doświadczenie zawodowe

W pracy pilota wycieczek najważniejsze wydaje się doświadczenie w pilotowaniu do konkretnych krajów. Takie doświadczenie można zdobyć dwojako: podróżując samodzielnie oraz w czasie pracy z grupą turystyczną. Idealny profesjonalny pilot wycieczek zadba o to, by poziom jego zawodowych kompetencji był wysoki. Dotyczy to nie tylko poziomu wiedzy ale i kompetencji językowych.
Bardzo często w ogłoszeniach pilotów poszukujących pracy widać, że byli w wielu krajach świata. Czy jednak w każdym z tych krajów czuliby się pewnie i byliby w stanie odpowiednio szybko i skutecznie reagować na różne losowe sytuacje? Śmiem w to wątpić. W jaki sposób pilot ma czuwać nad realizacją programu wycieczki w kraju, w którym wcześniej był raz? Jak ktoś może prowadzić wycieczki np. do Francji, nie znając języka francuskiego (pamiętamy niechęć Francuzów do używania innego języka niż własny), nawet jeśli był w tym kraju z wycieczką albo samodzielnie?
Uważam, że najlepszym sposobem na pełną profesjonalizację pracy pilota wycieczek jest skupienie się na konkretnym rejonie geograficznym, konkretnych krajach, często ze sobą powiązanych historycznie, jezykowo czy kulturowo.

Wartość doświadczonego pilota wycieczek

Choć wiedza w każdym zawodzie jest potrzebna to jednak doświadczenie jest nie do przecenienia. Wiedza o tym, że dany pilot już był u celu podróży, dużo widział, słyszał i testował bez wątpienia zwiększa komfort psychiczny podróżujących. Wartość doświadczenia pilota w sposób szczególny uwydatnia się w sytuacjach awaryjnych. Konflikt z prawem, wypadek wymagający natychmiastowej pomocy ambulatoryjnej, warunki pobytu gorsze od tych zapisanych w umowie i wszelkie inne sytuacje, które mogą się zdarzyć (z uwzględnieniem nawet tych najdziwniejszych) wymagają interwencji doświadczonego pilota.
Wydaje się, że najtrafniejszą odpowiedzią na pytanie czy potrzebny jest pilot z licencją brzmi: najważniejsza w pracy pilota jest umiejętność sprawnego wykorzystywania swojej wiedzy - w praktyce. Tego nie nauczą na żadnym kursie, co więcej - z pewnymi predyspozycjami trzeba się urodzić. Ponadto w pracy pilota wycieczek niezwykle przydatne są wysoko rozwinięte umiejętności miękkie, takie jak kreatywność, asertywność czy zdolność rozwiązywania konfliktów. Doświadczeni piloci wycieczek wiedzą, że czasem trzeba być twardym negocjatorem, a czasem po prostu podejść do problemu z przymrużeniem oka.